Zihnimizde hayal ettiğimiz dünyaları ete kemiğe büründürmek ve diğer insanlarla paylaşmak, yazmaya gönül verenlerin büyük sabırsızlık ve heyecanla yapmak istediği bir uğraştır. Bununla birlikte konu yazarlık olduğunda içimizde yalnızca heyecan değil, endişeler de büyür. Bu kaygılar bazen o kadar artar ki, doldurulmayı bekleyen o boş beyaz sayfa karşısında kilitlenip kalabiliriz. Kafamızın içinde anlatılmayı bekleyen koca bir dünyanın heyecanına rağmen saatlerce ekrana veya kağıda bakarız ama dışarı tek bir kelime bile çıkmaz. Nasıl, bu senaryo tanıdık geldi mi?
Eğer bu durum tanıdık geldiyse korkmayın, yalnız değilsiniz. Yazarlıkla uğraşan hemen herkesin korkulu rüyalarından biri olan ve yazar tıkanıklığı olarak bilinen bu sorun, acemilerden profesyonellere, blog yazarlarından roman ustalarına kadar pek çok kişinin başına gelebilir. Peki, yazar tıkanması ne demek, yazar tıkanıklığı çözümü mümkün mü ve bu durumla nasıl başa çıkılır? Gelin, 7 pratik egzersizle bunu birlikte keşfedelim.
Yazar Tıkanıklığı Nedir? Korkmayın, Yalnız Değilsiniz!
Yazar tıkanıklığı nedir sorusu, en basit ifadeyle yazmakta olduğumuz metni ilerletememe veya yeni bir yazıya hiç başlayamama hali olarak tanımlanabilir. Kafamızdaki kurguyu veya düşünceleri kağıda dökme zamanı geldiğinde yaşanılan tam bir donma halini ifade eden yazar tıkanıklığı belirtileri ortaya çıktığında, zihnimizde uçuşan fikirler bir türlü akış yolu bulamaz, kelimeler bir araya gelemez ve tek bir cümle yazmak bile eziyet haline gelebilir.
Yazar tıkanması durumunun arkasında, sert özeleştiri, kıyaslanma veya başarılı olamama korkusu, iç veya dış motivasyon eksikliği gibi nedenler olabilir. Yani, bu sorunun altında ilham perisinin bize küsüp bizi tamamen terk etmesi veya yeteneksizlik gibi şeyler değil, bilişsel çarpıtmalarımız sonucu yükselen kaygı seviyemizin yarattığı zihinsel bir blokaj yatıyor olması yüksek ihtimaldir. İyi haber şu ki, bu bilişsel engeli kaldırmak için yazar tıkanıklığı geçirme yolları konusunda arayışa girdiğimizde, doğru yöntemi uygulayarak bu süreci kendimizi yıpratmadan hatta keyif alarak yönetmek mümkündür.
Bu içeriklere de göz atın!
Yazar Tıkanıklığı Çözümü İçin Uygulanabilecek 7 Etkili Yöntem
Yazar tıkanıklığını aşmak için ilhamın gelmesini beklemek çoğu zaman işe yaramaz. Asıl önemli olan, zihni yeniden harekete geçirecek küçük ama etkili adımlar atmaktır. Aşağıdaki 7 yöntem, zihninizi yeniden açmak ve yazma akışını geri kazanmak için hemen uygulayabileceğiniz pratik egzersizlerdir. Yazma sürecini yeniden başlatmak için kendinize en uygun yöntemi seçebilir ve keyifli yazma yolcuğunuza yeniden dönebilirsiniz.
Yazmaya Ara Verme veya Mekan Değiştirme
Yaratıcı uğraşlar sabır isteyen ve demlenmesi gereken etkinliklerdir. Ağır ateşte, yavaş yavaş buharı tüterek demlenen bir çay nasıl daha lezzetli hale gelirse, yazarken ağırdan almak ve zihnimizdeki kurgunun demlenmesine izin vermek, sonucu beklediğinizden çok daha iyi bir hale getirebilir. Tıkandığınız anlarda kendinizi zorlayıp hepten strese sokmak yerine yazmaya ara verip mekan değiştirmek ve bu arada zihninizin o tıkalı nokta için arka planda çalışmasına izin vermek size çözümü getirebilir.
Mekan değiştiğinde zihin de taze bir nefes alır. Ayrıca gözlem yapmak, hiç beklemediğiniz anda beyninizde bir ampul yanmasını sağlayabilir ve bu sayede yazmak için güzel malzemeler biriktirebilirsiniz. Ek olarak, bu süreçte sakinleşen zihninizle yaşadığınız tıkanıklığın nedenleri üzerine düşünebilir, sorunu tespit edip çözüm yolu bulma şansınızı bir hayli yükseltebilirsiniz. Örneğin, İzmir gibi ilham dolu bir şehirdeyseniz, Kordon’da kısa bir yürüyüş yapmak veya Bostanlı Günbatımı Seyir Terası’nda gün batımının keyfini çıkarmak her şeyi değiştirebilir.
Kelime Bulutu Oluşturma
Yazar tıkanması yaşadığınızda üzerinde çalıştığınız metni bir süreliğine rafa kaldırmak ve aklınıza gelen birbiriyle alakasız 3 veya daha fazla sözcükle kelime bulutu oluşturmak ve bunlarla birkaç paragraflık kısa bir öykü yazmak oldukça eğlenceli bir egzersiz olabilir. Eğer aklınıza kelime gelmediyse, sevdiğiniz bir kitabı alıp içinizden iki sayı tutarak sayının olduğu sayfayı ve o sayfada tuttuğunuz ikinci sayıya denk gelen kelimeyi not alabilir, bunu birkaç kez tekrarlayıp yeterli kelime sayısına ulaştığınızda bu egzersize başlayabilirsiniz.
Örneğin, “Bulut”, “Kaktüs”, “Piyano” kelimelerinin geçtiği bir paragraflık kısa hikaye yazmayı hemen şimdi deneyebilirsiniz. Bu çalışma, kafanızdaki yaratıcı kıvılcımları tetikleyen eğlenceli ve pratik yöntemlerden biridir.
Nesne Odaklı Hikayeleştirme
Kelime bulutuna benzer bir yöntem de nesne odaklı hikayeleştirmedir. Bu egzersizde, etrafınızda olan veya aklınıza gelen bir nesneyi seçerek ona bir hayat hikayesi uydurmanız gerekir. Bu yöntem, soyut ve kafanızda uçuşan düşünceleri hem somutlaştırmanızı hem de bakış açınızı geliştirmenizi sağlar. Zihninizi kendi sorununuzdan uzaklaştırıp dış dünyaya yönlendirir.
“Eğer bir pantolon olsaydım günüm nasıl geçerdi?” gibi son derece absürt ama keyif verici bir soru, bambaşka bir yönden düşünmenizi sağlayarak yaratıcılığınızı sonuna kadar kullanmanız için harika bir yol olabilir; çünkü kendi tıkanıklığımıza çok fazla odaklanmışken sadece bakış açımızı değiştirmek bile baraj kapaklarını açmaya yetebilir.
Serbest Yazım (Freewriting) Maratonu
Yazar tıkanıklığı giderme konusunda zihninizdeki mükemmeliyetçi editörü susturmanın en iyi yollarından birisi de serbest yazım tekniğidir. Bir nevi bilinç akışı tekniğine benzeyen bu egzersiz için kendinize 5-10 dakikalık bir zamanlayıcı kurun ve imla, kurgu veya olay örgüsü gibi hiçbir detaya takılı kalmadan sansürsüz bir şekilde aklınıza gelen şeyleri yazın. Burada amaç kaliteli bir metin oluşturmak değil, sadece akışı başlatmaktır.
Bir tür katarsis gibi düşünülebilecek olan bu egzersiz, zihninizde tıpkı lavabo açıcı gibi etki göstererek sandığınızdan çok daha hayret verici sonuçlar ortaya çıkarabilir. Bu pratik ve hızlı aktiviteyle zihninizin en derinlerindeki o bastırılmış fikirlerin özgürleşmesine izin vermiş olursunuz ve bu sayede tıkandığınız metinle ilgili hiç fark etmediğiniz bir detayı yakalayabileceğiniz gibi, aklınıza bambaşka bir kurgu veya metin fikri bile gelebilir.
Sondan Başa Yazma Tekniği
Bazen yazmak için çok fazla vaktimiz olmayabilir. Bu noktada, bir deadline baskısı altındaysanız, yazdığınız metnin acil olarak yetiştirilmesi gerekiyorsa veya yazdığınız yazıdan o an için kopmak istemiyorsanız, sondan başa yazma tekniği sizin için iyi bir alternatif olabilir.
Hedefiniz belli olduğunda, yazar tıkanıklığı geçirme yolları sizin için çok daha görünür hale gelebilir. Bu egzersizi yapmak için, yazınızın son cümlesini veya ileriye ait bir sahneyi yazdıktan sonra, oraya nasıl geldiğinizi sondan geriye doğru kurgulayabilirsiniz. Eğer dilerseniz o noktaya geldikten sonra metin üzerinde değişiklikler veya düzenlemeler yapabilirsiniz. Örneğin, metnin giriş kısmında takıldıysanız, doğrudan sona atlayabileceğiniz gibi, eğer bir roman kurgusu üzerinde çalışıyorsanız, kurgunun ilerleyen aşamalarından bir sahne yazmayı deneyebilirsiniz.
Küçük Hedefler Koymak
Aklınıza gelen fikrin yarattığı heyecanla bir an önce binlerce kelimeyi hızlı hızlı yazmak istemeniz son derece doğaldır. Ancak, yukarıda da belirtildiği gibi bu işin sırrı sabır ve sakin kalabilmektir. Kendinize yüklenmek ve sürekli sayfalarca yazmayı beklemek büyük ihtimalle stres seviyenizi yükseltmekten başka bir işe yaramayacaktır.
İyice yükselen kaygı seviyesi, zihninize tamamen ket vurabileceği gibi, büyük bir isteksizliğe yol açarak yazmaktan tamamen vazgeçmenize bile yol açabilir. Bunun önüne geçmek için kendinize“Günlük sadece 100 kelime yazacağım“ veya “Bugün sadece 15 dakika yazacağım” gibi küçük hedefler koymak içinde bulunduğunuz felç halinden çıkmanız için güzel bir ısınma turu olabilir.
Ritüel Oluşturma
Uygulanacak bir başka yazar tıkanıklığı yöntemi için psikoloji alanındaki çalışmalardan ilham alınabilir. Pavlov’un klasik koşullanma deneyinde tekrarlı şekilde zil çalıp, zili çaldıktan hemen sonra köpeğe yem verdiği meşhur deneyi düşünelim. Deneyin sonunda yemi görmese bile sadece zil sesini duyduktan sonra köpeklerde salya tepkisinin ortaya çıkması, son derece basit ancak ilham verici bir fikir verebilir.
Rutinler, Pavlov’un deneylerindeki gibi bir tür şartlanma hali ortaya çıkararak yazmayı kolaylaştırabilir. Örneğin, her gün aynı saatte kahve içtikten hemen sonra yazmaya başlamak veya yine aynı saatte aynı kafenin aynı yerinde oturup yazmak, sizi bir disiplin ve yazma sistemine sokar. Yazmanın sürdürülmesinde son derece önemli olan disiplini, beyninizi bu alıştığınız, yani kendinizi koşullandırdığınız işaretlerle yönlendirerek sağlayabilir ve yazma eylemini kendiniz için daha kolay hale getirebilirsiniz. Bu tür pratik ve kolay alışkanlıklar özellikle roman yazımı gibi uzun soluklu uğraşlarda can yeleği görevi görebilir.
İlginç yazma ritüellerine sahip yazarların da bu yöntemi yazı çalışmalarında kullandıklarını görürüz. Örneğin,Virginia Woolf son derece katı yazma ritüelleri olan ve gününü saat saat planlayan, hatta hayatının bir bölümünde eserlerini uzaktan ve yakından inceleyebilmek için ayakta yazan bir yazardı. Dan Brown, bir çift yerçekimi botu giyip bir egzersiz sehpasında asılı bir şekilde belli bir zaman geçirdiğini, ayrıca yazma zamanını takip edebilmek için kum saati kullandığını ve süre dolduğunda çeşitli esneme hareketleri yaptığını aktarmıştır. Usta yazarlardan Stephen King ise “Yazma Sanatı” kitabında, yazarlık sürecinde düzenli olarak yürüyüşe çıktığından bahsetmektedir. Yine benzer şekilde fiziksel gücün roman yazmak için gerekli olduğunu savunan Haruki Murakami, “Mesleğim Yazarlık” kitabında yazı sonrası her gün koşuya çıkarak kendine oluşturduğu rutinden söz eder. Hatta koşmak Murakami için o kadar önemlidir ki, “Koşmasaydım Yazamazdım” şeklinde kitap ismi olarak karşımıza çıkar. Tüm bu örnekler, ritüel ve disiplinin yazı sürecinin ayrılmaz bir parçası olduğunu kanıtlar niteliktedir.
Bonus: Yazar Tıkanıklığıyla Baş Etmek için Çocukluğunuza İnin!
Freud denildiğinde akla gelen “çocukluğa inmek” söylemi gerçekten büyük bir fark yaratabilir! Ancak, bu noktada dikkat edilmesi gereken küçük bir nokta vardır. Aslında burada mesele çocukluk yaşantımızı hatırlamak değil, o yaşlardaki yargısız yaratıcılığı geri çağırmaktır. Yetişkin bir yazar olduğumuzda, her kelimeyi tartıp eleştirmenin ve “Hata yapar mıyım?” kaygısının yarattığı, kolayca korkan bir sansür memuru zihnimize yerleşir. Oysa bir çocuk resim yaparken ya da oyun oynarken sonucun mükemmel olup olmayacağına takılmaz, hatta bu aklına bile gelmez. Belki de bu yüzden çocuklar, yetişkinlerden çok daha cesurdur; çünkü sadece anın keyfini çıkarmakla meşguldürler.
Austin Martino’nun yazar tıkanıklığı çözümü için öneride bulunduğu aşağıdaki TEDx konuşmasında vurguladığı gibi, bu sorunun gerçek ilacı yetişkinlerin o gri, kurallarla dolu dünyasından sıyrılıp, dört yaşındaki bir çocuğun sınırsız hayal gücüne ve cesaretine geri dönmekte gizli olabilir.
Eğer siz de o boş, beyaz sayfanın karşısında kilitlenip kaldıysanız, içinizdeki o küçük yazarı oyun oynamaya davet ederek yazarlığın bir kabus değil, keyfini sonuna kadar çıkarmayı hak ettiğiniz heyecan verici bir macera olduğunu kendinize hatırlatabilirsiniz!
Yalnızca yazarlık değil, tüm yaratıcı süreçler, sancıyı da beraberinde getirir. Kafamızdaki o koca dünyayı kağıda dökmek, bir bebeğin dünyaya gelmesi gibidir, doğum sancısının ardından gelir. Tüm bu çekilen yaratıcı acının içinde bir nevi zihinsel felç geçirip yazar tıkanması yaşamak son derece normaldir. Öte yandan, bu sorunun aşılması mümkün olmayan büyük bir kriz değil, bir duraklama olduğunu hatırlamak ve sabırlı bir şekilde yazar tıkanıklığı egzersizleri arasından size en uygun olanlarını denemek büyük fayda sağlayacaktır. Peki bu örneklerden veya bunlar haricinde sizin başvurduğunuz yazar tıkanıklığı geçirme yolları veya ilginç ritüeller var mı? Yorumlarda paylaşın, birlikte büyüyelim!
Bu konuda ne düşünüyorsunuz?